Wednesday, January 28, 2009

Τα δεσμευτικά παλάτια των γονιδίων.

Πριν κάποια χρόνια,είχαμε ακούσει έναν Έλληνα καθηγητή να αναφέρει το ζοφερό : "η συμπεριφορά μας εξαρτάται κατά 70% από τα γονίδια και κατά 30% από το περιβάλλον" και είχαμε τρομάξει.

Δεν είναι εύκολη για τον οποιονδήποτε μια παραδοχή ότι ζει και κινείται μέσα σε ένα τόσο στενό πλαίσιο αυτενέργειας και ποιοτικής εξέλιξης. Εάν το "περιβάλλον", δηλαδή ο φυσικός χώρος, οι κοινωνικές δομές, ο πολιτισμός επηρεάζουν το ανθρώπινο γένος και την πρόοδό του τόσο λίγο, τότε δεν διαφέρουμε και πολύ από το "άλογο" ζωικό βασίλειο,οι πράξεις μας χάνουν αρκετά την ιδιότητα της προσωπικής επιλογής και το αυτεξούσιο και η αυτενέργεια του ανθρώπινου είδους,αποτελούν πλέον ιδιότητες τόσο σχετικές, ώστε να μεταπίπτουν σε γραφική φενάκη.

Χθες διαβάσαμε στο in.gr δύο ενδιαφέροντα άρθρα με τα νέα πορίσματα της επιστήμης στο θέμα αυτό. Το πρώτο έχει να κάνει με το πως ο εγκέφαλος - άρα τα γονίδια που καθορίζουν τις θεμελιώδεις εγκεφαλικές λειτουργίες αποφασίζει ασυνείδητα (δηλαδή "για εμάς χωρίς εμάς" και χωρίς να φιλτράρεται η οδηγία στο συνειδητό κομμάτι ,με άλλα λόγια χωρίς την προσωπική μας απόφαση) για την επιλογή της κοινωνικής μας συμπεριφοράς.



Μια νέα ολλανδική επιστημονική έρευνα αποκάλυψε την εγκεφαλική δραστηριότητα που αποτυπώνει την τάση των ανθρώπων να «ακολουθούν το πλήθος».
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό νευροεπιστήμης Neuron, παρέχει ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με το πώς η συμπεριφορά ενός ατόμου καθοδηγείται από τη συμπεριφορά των γύρω του.


Πολλές μελέτες έχουν δείξει τη σημαντική επίδραση της κοινής γνώμης στην ατομική συμπεριφορά και κρίση, καθώς όλοι λίγο - πολύ τείνουμε να λαμβάνουμε υπόψη τη συμπεριφορά των άλλων και να «καθοδηγούμαστε» ως προς το ποια θεωρείται αναμενόμενη και επιτρεπτή συμπεριφορά και ποια όχι.
Έτσι, οι άνθρωποι συχνά αλλάζουν τις αντιλήψεις και τις αποφάσεις τους μόνο και μόνο για να συμμορφωθούν με τη συμπεριφορά της ομάδας όπου ανήκουν. Τώρα, για πρώτη φορά, ερευνητές του ολλανδικού Κέντρου Γνωσιακής Νευροαπεικόνισης F.C.Donders, με επικεφαλής τον δρα Βασίλι Κλουτσάρεφ, μελέτησαν τους νευρωνικούς μηχανισμούς της κοινωνικής συμμόρφωσης.


Χρησιμοποιώντας τομογραφία μαγνητικού συντονισμού σε ομάδα εθελοντών, ανακάλυψαν ότι μια σύγκρουση αντιλήψεων με την κοινή γνώμη (τις αντιλήψεις της ομάδας) πυροδοτεί μια συγκεκριμένη δραστηριότητα στον εγκέφαλο και μια ανάλογη εγκεφαλική προσαρμογή -συμμόρφωση από την πλευρά του ατόμου. Η έρευνα ερμηνεύει, με όρους νευρωνικής δραστηριότητας, γιατί οι άνθρωποι, συχνά με αυτόματο τρόπο, προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους σε αυτήν της πλειοψηφίας, όταν ο εγκέφαλός τους λάβει το μήνυμα «λάθους» από τους γύρω.

Ο εγκέφαλος συνεχώς αγρυπνεί για το πιο «θεμελιώδες κοινωνικό λάθος», που, κατά τους ερευνητές, δεν είναι παρά το να είναι κανείς πολύ διαφορετικός από τους άλλους. Ο εγκέφαλος, σύμφωνα με τους επιστήμονες, «επανεκπαιδεύει» τον εαυτό του, όταν αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται σε σύγκρουση με τους άλλους, μια διαδικασία που μπορεί να ερμηνεύσει ποικίλα φαινόμενα, όπως γιατί οι άνθρωποι ακολουθούν τις τάσεις της μόδας ή αποδέχονται ακραία πολιτικά κινήματα όπως ο ναζισμός.



Στη δεύτερη μελέτη,αυτή τη φορά από έναν ΄Ελληνα, καταδεικνύεται το πως η κοινωνική συναναστροφή και η μοναχικότητα, αποτελούν συμπεριφορές που καθοδηγούνται περισσότερο από το γονιδιακό μας υπόβαθρο παρά από μια ανώτερη εγκεφαλική δραστηριότητα όπως αυτή της κριτικής κοινωνικής επιλογής και απόφασης.



Αν κάποιος άνθρωπος περιβάλλεται από φίλους ή μένει στο κοινωνικό περιθώριο, αν τρελαίνεται για πάρτι ή προτιμά τη μοναξιά, αν αποτελεί επίκεντρο της προσοχής των γύρω του ή όχι, σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στα γονίδιά του, σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, με επικεφαλής τον Έλληνα καθηγητή στην Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου Χάρβαρντ Νίκο Χρηστάκη.
Σύμφωνα με τον κ. Χρηστάκη, από την έρευνα προκύπτουν πολλά «παράξενα πράγματα», που εν μέρει ερμηνεύουν γιατί μερικοί άνθρωποι είναι δημοφιλείς και άλλοι όχι. Όπως δήλωσε, «διαπιστώσαμε ότι το πόσο διασυνδεμένοι είναι οι φίλοι κάποιου, εξαρτάται από τα γονίδιά του. Μερικοί άνθρωποι έχουν τέσσερις φίλους που γνωρίζονται μεταξύ τους και μερικοί άλλοι έχουν τέσσερις φίλους που δεν γνωρίζονται καθόλου μεταξύ τους. Το αν ο Ντικ και ο Χάρι θα γνωριστούν τελικά μεταξύ τους, αυτό εξαρτάται από τα γονίδια του Τομ (σ.σ. του κοινού τους φίλου και συνδετικού κρίκου)».
Ο Ν.Χρηστάκης και ο Τζέημς Φάουλερ, του πανεπιστημίου Σαν Ντιέγκο στην Καλιφόρνια, έχουν ήδη γίνει γνωστοί στον επιστημονικό κόσμο για προηγούμενες έρευνές τους, που είχαν δείξει ότι το κάπνισμα, η παχυσαρκία και η ευτυχία εξαπλώνονται στα κοινωνικά δίκτυα.
Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στα «Πρακτικά» της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, οι δύο ερευνητές, μαζί με τον Κρίστοφερ Ντόουζ, επίσης του πανεπιστημίου Σαν Ντιέγκο, μελέτησαν στοιχεία σχετικά με το στιλ ζωής και τις φιλίες πάνω από 1.000 διδύμων έφηβων αδελφών (επειδή μοιράζονται ίδιο περιβάλλον, μπορεί ευκολότερα να διαπιστωθεί η επίδραση των γονιδίων).
Όπως είπε ο Ν.Χρηστάκης, ανακάλυψαν ότι υπάρχει μια γενετικά καθορισμένη τάση για το αν θα συστήσει κανείς τους φίλους του μεταξύ τους και αν έτσι θα δημιουργήσει ένα ευρύτερο δίκτυο φίλων.
Σύμφωνα με το κ. Χρηστάκη, η γενετική αυτή τάση πιθανότατα οφείλεται σε εξελικτικούς λόγους, καθώς όποιος έχει δημιουργήσει ένα τέτοιο δίκτυο φίλων, με αυτόν ως συνδετικό κρίκο, βρίσκεται στο επίκεντρο του κοινωνικού κύκλου και έτσι διαθέτει χρήσιμες πληροφορίες (π.χ. μέσω κουτσομπολιών ή απλής ανταλλαγής πληροφοριών) για διάφορα ωφέλιμα πράγματα, όπως σε ποιο εστιατόριο μπορεί να φάει κανείς καλά ή που να επενδύσει σωστά τα χρήματά του.
Από την άλλη όμως, υπάρχουν μειονεκτήματα, όπως π.χ. ότι όποιος είναι στο κοινωνικό επίκεντρο, κινδυνεύει να κολλήσει μικρόβια από όλες τις πλευρές, πράγμα που οδηγεί κάποιον σε πιο επιφυλακτική κοινωνική συμπεριφορά.
Σε κάθε περίπτωση, είπε ο Ν.Χρηστάκης, «μπορέσαμε να δείξουμε ότι η θέση του καθενός στα τεράστια κοινωνικά δίκτυα έχει μια γενετική βάση. Στην πραγματικότητα, το όμορφο και πολύπλοκο πρότυπο των ανθρώπινων διασυνδέσεων εξαρτάται από τα γονίδιά μας σε σημαντικό βαθμό».




Ο σοφός S.Freud είχε πει πριν 100 χρόνια, ότι "κάποια μέρα η επιστήμη θα ανακαλύψει ότι όλα είναι θέμα χημικών και ηλεκτρικών σημάτων στον εγκέφαλο" .


Εμείς πάλι απλώς έχουμε αρχίσει να φοβόμαστε....





υγ.Για τον -πολύ ενδιαφέροντα- Νίκο Χρηστάκη, μπορείτε να ρίξετε μια ματιά εδώ.

17 comments:

b|a|s|n\i/a said...

και εμείς πάλι αρχίσαμε και μπερδευόμαστε. πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά. ακόμα περισσότερο η προσπάθεια των ανθρώπων να ερμηνεύσουν το μυαλό το δικό τους και των άλλων.

Aντώνης said...

Τους Αδελφούς Καραμάζοφ θυμήθηκα διαβάζοντάς σε σήμερα.

tovenito said...

κληρονομικότητα και περιβάλλον ίσον αλληλεπίδραση. σε όλες τις επιστήμες, σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.
και έρευνες που αμφισβητούν η μία την άλλη ή βγάζουν αντικρουόμενα πορίσματα. δεν ξέρεις τι να πιστέψεις ορισμένες φορές. μάλλον τον εγκέφαλό σου, αυτόν τον άγνωστο

7Demons said...

Basnia μας,

Αξιέπαινη η προσπάθεια των επιστημόνων,αλλά και τρομαχτική συνάμα.
Κάνουν την υπόθεση της ελεύθερης αυτοπραγμάτωσης να μοιάζει νοητικό φάντασμα και τιποτα παραπάνω...


υγ.Μας έλειψες βρε!
:-)

7Demons said...

Αντωνάκη,

Καμία πρόθεση σύγκρισης- ούτε καν εκ του μακρόθεν!

7Demons said...

Η αλληλεπίδραση είναι ευκταία και από τις κεντρικές αρχές της βιολογίας, μικρέ μας βόρειε.
Όμως αυτό το μειονεκτικό ποσοστό του 30% και τα νέα δεδομένα,φαντάζουν πνιγηρά και αποτρεπτικά για πολλές δυνατότητες που πιστεύαμε ότι έχει ο άνθρωπος ως οντότητα.

stefan said...

Αγαπητε επταδαιμονα, πολυ ενδιαφερον το ολο θεμα .Θα ελεγα οτι το ποσοστο 70 -30 μπορει να αλλαξει αναλογα την μελετη αλλα η ουσια παραμενει οτι η ανθρωπινη συμπεριφορα οπως και καθε φυσιολογικη λειτουργια του σωματος αρα και του εγκεφαλου ειναι παντα μιγμα κληρονομουμενων και επικτητων παραγοντων.
Αντι της διαμαχης του nature versus nurture θα ελεγα να συμφιλιωθουμε με την κληρονομικοτητα μας και ειτε αυτο ειναι 30% η 50% να επωφεληθουμε απο την ικανοτητα μας για ελευθερη επιλογη. Αλιμονο η ιστορια του ανθρωπου παραμενει ιστορια βιας και αρπαχτικης διαθεσης και οχι εμπαθειας για τον συνανθρωπο και την φυση.Αυτη λοιπον την ελευθερη επιλογη εχουμε πολυ δρομο για να την αξιοποιησουμε και να απαλλαχτουμε εστω μερικως απο τα " γονιδιακα βαριδια μας"

σοκολάτα πορτοκάλι said...

πω ρε παιδι, με βαζεις να διαβασω!

Για τα γονιδια υπαρχει πολύς δρόμος ακόμα. Οταν μαθουμε ποια ακριβώς ειναι αυτα τα γονιδια και πώς ακριβως κανουν τη δουλεια που νομιζουμε οτι κάνουν, θα μπορουμε να μιλάμε πιο συγκεκριμένα.
Πάντως η εκφρασή τους τροποποιείται, αυξάνεται, μειώνεται, αλλάζει ρυθμιση.
Θέλω δηλαδή να πώ ότι ακόμα και αν ειμαστε 70% γονίδια (νομιζα ότι ειμασταν 50%-50% αλλά δεν εχει και τόση σημασία), δε σημαινει οτι δεν ειμαστε ελευθεροι ή, τουλάχιστον, ότι δεν είμαστε εν δυναμει ελευθεροι.

Το άλλο πέιπερ ήταν ενδιαφέρον αλλά όχι και τόσο πρωτοτυπο.
Ειχε βεβαια πιασαρικο τιτλο γιατι αυτη ειναι η πολιτική του Neuron.

Βρηκαν ότι οταν υπάρχει μια διαφωνία μεταξύ αυτού που νομίζουμε ότι συμβαινει και αυτού που "πραγματικά" συμβαινει, ενεργοποιειται μια μεριοχή στον υπερμεσολβιο φλοιό (cingulate ctx)και στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα. Εκεινη η περιοχούλα στον cingulate ειναι οντως η περιοχή του "οχι ρε γαμώτο! υπάρχει conflict!!!" ενώ η άλλη στον επικλινή πυρηνα (ventral striatum) ανήκει σε ενα ευρυτερο κύκλωμα που, λεγεται, οτι μπορεί να εκτιμά διαφορες μεταξύ της προβλεπόμενης και της ληφθείσας επιβράβευσης.

Απ οτι φαινεται εκεινοι που ειχαν τη μεγαλυτερη αναστατωση στο conflict-reward συστημα, ήταν και οι μεγαλυτεροι κονφορμιστές.

Αυτές όμως ειναι ιδιότητες που μπορούν ν αλλαξουν, αναλογα με την κοινωνία, την ιστορική στιγμή και την παιδεία.

xxxx
:)

7Demons said...

Αγαπητέ μας Stefan και λατρεμένη μας Σοκολάτα-Πορτοκάλι,

Ομολογουμένως τα σχόλιά σας μας στρίμωξαν για τα καλά! (όχι βέβαια,ότι κάτι τέτοιο δεν μας αρέσει-απεναντίας!).Τώρα,απέναντι σε ειδήμονες και υπερειδικούς πρέπει να σκεφτούμε πολύ καλά το τι θα απαντήσουμε,διότι το θέμα ,το προχωράτε βαθιά σε νερά σκοτεινά για εμάς.


Σαφέστατα πρέπει να συμφιλιωθούμε με το γενετικό μας υπόστρωμα και ταυτόγχρονα να έχουμε την ικανότητα ελέγχου και ποιοτικής ρύθμισης των γονιδιακών εκφράσεων-όπου αυτό είναι ευκταίο-μέσω των εξωτερικών ερεθισμάτων (κοινωνικοποίηση,παιδεία).
Όμως αμέσως μετά την πρόταση αυτή,αρχίζουν τα τυρρανικά ερωτήματα ενός φαύλου κύκλου...

Είτε το ποσοστό είναι 70-30,είτε 50-50,το πρώτο ερώτημα που τίθεται είναι σε τι βαθμό υπάρχει "πλαστικότητα" στη γονιδιακή έκφραση και εάν υπάρχει,τότε αυτή είναι προς το συμφέρον του οργανισμού ή όχι?Διότι εαν υπάρχει μικρή δυνατότητα τροποποίησης,τότε ως υποκείμενα,είμαστε δέσμια της Φυσικής Επιλογής,όντα ανίκανα για σημαντικές πρωτοβουλίες,πειθήνιες προγραμματισμένες υπάρξεις από μια Εξέλιξη που έχει τους δικούς της κανόνες επιβίωσης και που απέχουν μακράν από πολλές έννοιες του Πολιτισμού.
Εαν πάλι η δυνατότητα τροποποίησης της συμπεριφοράς από το υποκείμενο είναι μεγάλη,θα πρέπει να μιλήσουμε για "αποτυχία" της Φυσικής Επιλογής,διότι σε αυτή την εκδοχή,το "αμαθές" υποκείμενο,καλείται να λάβει αποφάσεις για την υπαρξή του "εν λευκώ" και χωρίς να έχει τη "γνώση" και τον πειραματισμό δισεκατομμυρίων ετών Εξέλιξης και συνδιαστικών επιλογών που είχε η Φύση,μέχρι να καταλήξει στη δημιουργία του ποιό ανθεκτικού είδους.
Η Φύση όμως δεν κάνει λάθη και για να είμαστε εδώ τώρα ως Homo Sapiens-Sapiens,μάλλον μας έχει εφοδιάσει με ανθεκτικό γονδιακό υλικό,στο οποίο υπάρχει μικρή δυνατότητα έξωθεν τροποποίησης.
Μα,εαν είναι έτσι τα πράγματα,τότε ποιά η ατομική ευθύνη και η προσωπική ρυθμιστικότητα και προσαρμοστικότητα?
Ποιός ευθύνεται για ένα φόνο,όταν είναι φορέας γονιδίων με εκγληματική υπερεκφραστικότητα?(πολύ παλαιό ερώτημα από τη βιολογία του Γρανίτσα).Ο ίδος ή τα γονίδιά του?
Και εαν "ο ίδιος είναι τα γονίδιά του",τότε μπορούμε να μιλούμε με όρους κοινωνικού και βιολογικού ρατσισμού και να διαχωρίζουμε τους ανθρώπους σε καλούς και κακούς χωρίς δυνατότητα βελτίωσης,να μιλάμε για έναν "απόλυτο προορισμό" για κοινωνική και ηθική καταδίκη ανθρώπων πριν από τη γέννησή τους καλά-καλά,για ανώτερα και κατώτερα όντα μέσα στο ίδιο είδος,για κάστες καλών και απορριπτέων?
Κάτι τέτοιο δεν είναι αντίθετο εντελώς, με τις όποιες βασικές αρχές του ανθρωπισμού?
Δεν είναι αποτρόπαιο?

Είναι τυχαίο το αυξημένο ποσοστό ενδο-νευρωνικής σύγκρουσης στους κονφορμιστές?
Και τι δυνατότητα έχουν στο να πάνε κόντρα σε μια επιλογή?
Με άλλα λόγια τι υπερισχύει σε μια τέτοια σύγκρουση και γιατί να υπάρχει μια τέτοια σύγκρουση ανάμεσα στο ορμέφυτο και στο κοινωνικά πρέπον?
Είναι λάθος ο γενετικός μας προγραμματισμός ή τα εξωγενή ερεθίσματα και ο πολιτισμός είναι δυστονικός απέναντι σε αυτό που η Φύση "καταλαβαίνει" ως πρέπον?

Το ζαλίσαμε το θέμα και αρχίζουμε και σκεφτόμαστε σαν 7 σοφιστές, γεμάτα σοφιστίες περί του εαν η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα(και επιπλέον εαν το αυγό ήτο καλό!).
Επίσης ζαλιστήκαμε,αλλά και καταευχαριστηθήκαμε τις τοποθετήσεις σας!


xxx για Stefan
χχχχ για Σοκολάτα-Πορτοκάλι.

:-))

Aντώνης said...

Όχι, δεν το είπα για να σε κολακέψω. Απλά όπως αποκαλύπτονται κάτι τέτοια ευρήματα της επιστήμης σκέφτομαι ότι ο Ντοστογιέφκι λειτούργησε (και ίσως πολύ πιό κατανοητά) πριν από αυτούς γι αυτούς, δηλαδή πριν από μας για μας (και για άλλους εφτά, μη σου πω)

7Demons said...

Πολύ σωστά Αντωνάκη μας!

Διότι η αξία της λογοτεχνίας είναι στο να καταφέρνει να μιλά για πανανθρώπινες αλήθειες μέσα μας κι έξω μας,διαισθαντικά με γλώσσα κατανοητή και γλαφυρή.
Επιτρέψε μας όμως να πιστεύουμε όι πέρα από τη γλώσσα της Τέχνης,χρειάζεται πάντα και η αποδεικτική ματιά της Επιστήμης που συμπληρώνει και βαθαίνει την Εικόνα των πραγμάτων.

celsius33 said...

ωραίο θέμα, ωραία συζήτηση, καλή κυριακή από μένα και πάντα καλά διαβάσματα. Εσύ δηλαδή έχεις γονίδια δαίμονα μέσα σου και μάλιστα εφταπλά? Δεν μπορείς να ξεφύγεις? :)

7Demons said...

Αγαπητέ Συνάδελφε,σε μερσούμε!

"Λεγεών",γραμμένη στο DNA μας!

7Demons said...

Α! Και Καλό Μήνα να έχουμε!!!

σοκολάτα πορτοκάλι said...

Ειναι ανθρώπινο να υποκυπτουμε στην ομοιότητα. Δε νοιώθουμε συγκίνηση οταν εντοπίζουμε ομοιότητες με ανθρώπους που ελάχιστα γνωρίζουμε?

Η φυσική επιλογή, ξερουμε καλά, δεν ειναι κάποια αναλλοιωτη εξουσία. Το καλό και το καλύτερο ειναι δυναμικές εννοιες.

Ειμαστε και τα γονίδιά μας και κάποια από αυτα θέλουν και μπορούν ν αλλαξουν έκφραση. Είμαστε ύλη που απορεί για την ύπαρξή της και αυτή μας η δυναμη ειναι ταυτόχρονα ευθύνη αλλά και υποστρωμα της αυτοκατευθυνόμενης αλλαγής μας.

Γενικώς πιστευω στη δυναμη του ανθρώπινου μυαλού, κι ας ακούγεται κάπως μελό!

ΧΧΧ

κι ενα μυστικάκι: τα μισά fMRI πειράματα (σαν κι αυτα του Neuron π.χ.) ειναι φόλα, για να μην πω μισομαγειρεμένα...

Dr_MAD said...

ΟΚ. περιμένω το επόμενω σχετικό σου post για να εμπνευστώ και πάλι

σε έχω χάσει

Νίκος Κιτωνάκης said...

Γμτ, ως και το ντι-εν-έι μου με καταπιέζει. Χαζοκατάσταση.